Nederlandse verkiezingen en de ontkenning van Europa
May 31st, 2010Politieke Partijen vergeten draagvlak te creëren voor Europees beleid
Waar in andere Europese landen Europees beleid en de standpunten van de verschillende partijen ook tijdens de nationale verkiezingen een belangrijk onderwerp zijn geworden blijft dit onderwerp in Nederland geheel buiten het politieke debat. En dat is gevaarlijk.
De Europese samenwerking en de Euro zullen de komende jaren nog heel wat hoofdbrekers kosten van het nieuwe Nederlandse kabinet en parlement. Maar waar in het echte nieuws Europa een hoofdrol speelt. Is Europa in het Nederlandse politieke debat ver te zoeken. Er is nauwelijks discussie over en het onderwerp doet eigenlijk niet mee. De Stemwijzer en het Kieskompas hebben het onderwerp zelfs niet opgenomen in hun vragenlijsten (behalve de weinig actuele vraag of Turkije mag toetreden of niet). De politiek loopt weg van het onderwerp en dat is erg onverstandig. De samenwerking binnen Europa zal eerder toenemen dan afnemen tenzij we accepteren dat het project Europa en Euro tot mislukken is gedoemd. De tijd is voorbij dat we naïef konden denken dat een monetaire unie niet hoeft worden omgeven met een politiek project. En dat project kan zich alleen verder ontwikkelen als de burgers van Europa mee willen doen en zich begrepen en gehoord voelen. De afwezigheid van Europa in het verkiezingsdebat brengt dit niet naderbij.
Europa zou op drie manieren onderdeel moeten zijn van het nationale politieke debat. Ten eerste heeft de kiezer het recht te weten wat partijen gaan promoten of tegenhouden in de Europese politieke arena. Ten tweede is er behoefte aan een reality check. Zijn voorstellen van partijen wel realistisch in de internationale/Europese context. Ten derde kan en moet de Europese democratie worden verstevigd en dat kan alleen door initiatieven vanuit de lidstaten.
Ten eerste wat willen de Politieke partijen met Europa. Veel Europees beleid wordt niet in het Europees Parlement maar aan de onderhandelingstafels van de verschillende Europese ministerraden bepaald. De parlementen keuren deze beslissingen in de meeste gevallen achteraf goed. In sommige landen wordt van tevoren veel steviger gediscussieerd over de vrijheidsgraden van de minister tijdens de Europese onderhandelingen. Nederland kent deze traditie niet. Niet gekozen ambtenaren doen veelal de voorbereiding.
De vraag staat nog volledig open; wat gaat het nieuwe kabinet de komende 4 jaar voor ons in Brussel beslissen? Het is wel leuk om te weten dat de hypotheekrente aftrek een breekpunt is. Maar hoe staan partijen tegenover de toenemende invloed van de Europese interne markt op onze publieke sector en ons sociaal beleid. Hoe actief gaat men aan de slag met de Lissabon agenda. Of wat is de houding tegenover verregaand Europees toezicht op banken en de nationale begroting. Of een partij nu wel of niet een pro-Europese houding heeft doet er hier eigenlijk niet toe. Het gaat om het helder uitspreken van intenties vooraf. Er staat wel het een en ander in de programma´s maar de partijen profileren zich er niet op.
Ten tweede staat de geloofwaardigheid van partijen op het spel als verkiezingsbeloftes niet blijken te kloppen omdat we in Europees verband gebonden zijn aan afspraken. Er zou een reality check moeten komen van de programma’s ten opzichte van Europese verdragen, wetgeving en voorgenomen beleid. Naast de financiële doorrekening van de politieke programma’s wordt het tijd dat de kiezer zeker kan zijn dat de politieke programma’s geen luchtfietserij bevatten omdat voorstellen binnen de bestaande Europese afspraken gewoon niet haalbaar zijn. Het is wel even schrikken dat op het gebied van immigratie de standpunten van een groot aantal partijen in tegenspraak zijn met Europese afspraken. Deze Europese reality check zou hetzelfde gewicht moeten krijgen als de financiële reality check van het CPB.
Ten derde is vraag actueel of Europa blijft doormodderen met een structuur die ooit bedacht is voor 10 landen zonder Euro of dat er werk wordt gemaakt van het vernieuwen en versterken van de Europese democratie. Wanneer maken we Europa fit zodat zij de huidige opgave ook echt aan kan. De staat van de Europese democratie heeft alles te maken met de staat van onze nationale democratie. Alle partijen hebben de mond vol over het verkleinen van de kloof tussen burger en politiek. Maar ik lees niets over het verstevigen van het democratische proces bij Europese besluiten op nationaal niveau. En ook weinig over democratische vernieuwingen op Europees niveau. Nederland loopt tegenwoordig meestal achter de feiten aan. De vraag is of onze belangen daarmee zijn gediend. GroenLinks en D66 hebben hier wel ideeën over maar geen van de partijen maakt zich in de campagne hier echt hard voor.
Europa wordt op deze manier gedepolitiseerd, er is geen echt debat. Het belang van Europa wordt gemarginaliseerd en nationale belangen worden voorop gesteld. Nationale politici profileren zich niet met Europa en ontberen vaak ook de kennis om het proces goed te doorzien. Deze tijd vraagt om leiders die Europa begrijpen, meer talen spreken dan alleen Engels en zich weer actief durven opstellen omdat ze begrijpen wat Nederlanders en andere Europeanen verwachten van Europa. Door nu op geen enkele manier de discussie over Europa te voeren wordt er ook geen draagvlak opgebouwd over de beslissingen die genomen moeten gaan worden. Nederlandse politici blijven zo hangen in een buitengewoon oppervlakkige voor of tegen Europa discussie. De afwezigheid van de discussie werkt door op allerlei maatschappelijke terreinen. Neem bijvoorbeeld ons onderwijs dat niet wordt getoetst aan wat we nodig hebben om in Europa goed te functioneren. Of ons innovatiebeleid dat niet van de grond komt door gebrek aan Europese samenwerking.
De crisis is nog lang niet voorbij en de oplossing vraagt vooral om samenwerking op Europees en internationaal niveau. Of de Nederlandse politieke partijen dat nu willen of niet. De komende jaren zullen wij onze ministers alleen maar vaker in Europees verband zien opereren. Jammer dat ze zichzelf en ons daar nu zo slecht op voorbereiden.
Veronique Swinkels
Newropeans


